Wie vandaag naar de lucht boven de Rolder toren kijkt, doet dat misschien met iets meer belangstelling dan anders. Op 20 juli is het namelijk Sint-Margriet, in de volksmond beter bekend als Pisgriet. De dag vormt traditioneel het begin van de hondsdagen en gold vroeger als een belangrijke voorspeller voor het weer tijdens de rest van de zomer.
“Als Margriet pist in het riet, zes hele weken boerenverdriet”, luidt een van de bekendste weerspreuken die bij deze dag hoort. Volgens het oude volksgeloof zou regen op 20 juli betekenen dat er nog wekenlang nat weer volgt. Blijft het droog, dan zou juist een zonnige periode in het verschiet liggen.
Voor een dorp als Rolde, van oudsher nauw verbonden met landbouw en het buitenleven, waren zulke merkeldagen vroeger bepaald geen aardigheidje. Het weer bepaalde immers of het hooi droog kon worden binnengehaald, de gewassen goed groeiden en de oogst zonder al te veel problemen van het land kwam.
Op de essen rond Rolde en bij de boerderijen in de omgeving werd daarom goed gelet op de wind, de wolken en het gedrag van dieren. Een officiële weersverwachting op een mobiele telefoon was er niet. Boeren moesten afgaan op ervaring, waarnemingen en wijsheden die van generatie op generatie werden doorgegeven.
Waarom heet het Pisgriet?
Op 20 juli wordt volgens de kerkelijke kalender de naamdag van Margaretha van Antiochië gehouden. Aan deze Sint-Margriet werden in de loop der eeuwen allerlei verhalen en weerspreuken verbonden. Vooral regen op haar naamdag zou weinig goeds beloven voor boeren en buitenlui. Zo ontstond de weinig eerbiedige bijnaam Pisgriet.
Een andere oude spreuk luidt:
Regent het op Sint-Margriet,
dan zie je zes weken de zon niet.
De spreuken moeten niet worden opgevat als betrouwbare weersvoorspellingen. Het weer op één dag bepaalt uiteraard niet hoe de volgende zes weken verlopen. Toch zit er een klein beetje logica achter. Een eenmaal ontstaan zomerweerpatroon kan soms enige tijd blijven hangen, al biedt dat zeker geen garantie.
Begin van de hondsdagen
Met Pisgriet beginnen ook de hondsdagen. Daarmee wordt grofweg de periode van 20 juli tot 20 augustus bedoeld. Anders dan de naam doet vermoeden, hebben de hondsdagen weinig met de honden in het dorp te maken.
De naam verwijst naar Sirius, de helderste ster van het sterrenbeeld Grote Hond. In deze periode komt Sirius ongeveer tegelijk met de zon op. Door het zonlicht is de ster dan niet zichtbaar. Bij de oude Grieken en Romeinen werd deze sterrenkundige gebeurtenis verbonden aan de warmste en meest drukkende weken van het jaar.
Ook in Nederland behoren eind juli en begin augustus gemiddeld tot de warmste gedeelten van het jaar. De hondsdagen staan van oudsher bekend om warm en vochtig weer, soms gevolgd door flinke regen- of onweersbuien.
Bederfelijk weer
Oudere inwoners kennen mogelijk ook de waarschuwingen over melk, vlees en andere levensmiddelen tijdens de hondsdagen. Voedsel zou bij onweer sneller zuur of bedorven raken.
Niet het onweer zelf is daarvan de oorzaak. Bij warm en vochtig weer groeien bacteriën en schimmels sneller. In de tijd vóór koelkasten en vriezers was dat rondom de boerderijen en woningen in Rolde een serieus probleem. Melk moest snel worden verwerkt en voedsel kon niet lang worden bewaard.
Wat vroeger als volkswijsheid werd doorgegeven, had daarmee soms wel degelijk een praktische grondslag.
Vandaag de proef op de som
Vandaag kunnen de inwoners van Rolde zelf bekijken welke kant Pisgriet opgaat. Vallen er druppels tussen de bomen op de Brink en boven de landerijen rondom het dorp, dan zal de oude spreuk ongetwijfeld weer van stal worden gehaald.
Blijft het droog en breekt de zon door, dan kunnen we ons volgens diezelfde volkswijsheid verheugen op een mooie zomer.
Of Sint-Margriet werkelijk zes weken vooruit kan kijken, valt te betwijfelen. Maar in een oud Drents dorp als Rolde is het goed dat zulke verhalen, spreuken en gebruiken niet helemaal verloren gaan.
